Co to jest jaskra?
Co to jest jaskra? Jaskra to postępująca choroba neurodegeneracyjna prowadząca do nieodwracalnego uszkodzenia warstwy zwojowej oraz nerwu wzrokowego i stopniowej utraty wzroku.
Jednym z głównych czynników sprzyjających jej rozwojowi jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, które uszkadza włókna nerwowe. U psów jaskra przebiega zwykle z wyraźnym bólem i prowadzi do znacznego pogorszenia komfortu życia.
Jak działa zdrowe oko – anatomia i przepływ cieczy
Produkcja i odpływ cieczy wodnistej
W oku ciecz wodnista powstaje w ciele rzęskowym, pełni funkcję odżywczą oraz utrzymuje prawidłowe ciśnienie. Ciecz ta głównie odpływa przez kąt przesączania — przestrzeń między rogówką i tęczówką a następnie siateczką beleczkową i kanałem Schlemm’a do żył nadtwardówkowych.
Jeśli odpływ jest zaburzony – ciśnienie rośnie.
Rodzaje jaskry
Jaskra pierwotna
- Otwartego kąta (POAG) – kąt przesączania jest anatomicznie otwarty, ale struktury drenażowe działają niewydolnie: beleczkowanie traci drożność, odpływ płynu jest ograniczony, co prowadzi do przewlekłego wzrostu ciśnienia.
- Zamkniętego kąta (PCAG) – kąt przesączania ulega znacznemu zwężeniu lub zamknięciu, co uniemożliwia odpływ cieczy i powoduje gwałtowny wzrost ciśnienia.
Jaskra wtórna
Powstaje w wyniku innych chorób oka — np. zapalenie błony naczyniowej, zaćma, urazy mechaniczne, zwichnięcia soczewki, nowotwory, krwistki, cysty tęczówkowe, proliferacja komórek barwnikowych. W leczeniu skupiamy się wtedy także na chorobie podstawowej. Jest to główny rodzaj jaskry, który pojawia się u kotów.
Rasy psów predysponowane do jaskry zamkniętego kąta
Rasy predysponowane do jaskry zamkniętego kąta (PCAG / PACG):
- American Cocker Spaniel
- English Cocker Spaniel
- Welsh Springer Spaniel
- English Springer Spaniel
- Basset Hound
- Chow Chow
- Samoyed
- Golden Retriever
- Flat-Coated Retriever
- Labrador Retriever
- Border Collie
- Bouvier des Flandres
- Dandie Dinmont Terrier
- Toy Poodle
- Miniature Poodle
- Standard Poodle
- Shiba Inu
- Siberian Husky
- Dog Niemiecki
- Wyżeł Węgierski
Rasy psów predysponowane do jaskry otwartego kąta (POAG):
Rasy predysponowane do jaskry otwartego kąta (POAG):
- Beagle
- Norwegian Elkhound
- Petit Basset Griffon Vendéen
- Shar Pei
- Shiba Inu
- Shih Tzu
- East Siberian Laika
Czy jaskra dotyczy tylko ras predysponowanych?
Choć istnieją rasy, u których ryzyko jaskry jest wyższe z powodu budowy kąta przesączania lub czynników genetycznych, warto pamiętać, że jaskra może wystąpić u każdego zwierzęcia — niezależnie od rasy.
Może zachorować zarówno pies rasowy, jak i mieszaniec, a także zwierzęta spoza grup predysponowanych.
Rasy kotów predysponowanych do jaskry pierwotnej
Rasy kotów predysponowanych do jaskry pierwotnej:
- Syjamski
- Burmski
- Pers
U kotów zdecydowanie najczęściej występuje jaskra wtórna, czyli wynikająca z innej choroby oka (zapalenie błony naczyniowej, zwichnięcie soczewki, nowotwory, urazy, krwistki).
Koty często nie pokazują wyraźnego bólu, ale w przebiegu podwyższonego ciśnienia w oku mogą:
- drapać lub rozdrapywać okolice oczu,
- pocierać głową o przedmioty,
- unikać dotykania pyszczka.
To subtelny, ale bardzo ważny sygnał, szczególnie gdy towarzyszy mu zaczerwienienie, zmętnienie rogówki lub powiększenie gałki ocznej.
Objawy jaskry – na co zwrócić uwagę ?
Zwróć uwagę, jeśli Twój pupil:
- staje się apatyczny, mniej aktywny, „jakby smutny”,
- unika światła, mruży oczy, łzawi, ma zaczerwienione oczy, światłowstręt, wysuwa trzecią powiekę
- ma powiększoną gałkę oka — choć to nie zawsze rzuca się w oczy,
- ma zmętniałą, mleczną rogówkę (obrzęk rogówki),
- pojawiają się naczynia krwionośne wrastające w rogówkę (waskularyzacja),
- źrenica może być poszerzona i nie reagować na światło,
- w zaawansowanym stadium — silny ból, powiększona gałka, utrata widzenia.
⚠️ Ważne: często brakuje dramatycznych objawów bólowych — zwierzę może jedynie zachowywać się ospale, dlatego jaskrę łatwo przeoczyć.
Diagnostyka — jak rozpoznać jaskrę ?
Zalecane jest pełne badanie okulistyczne w tym:
Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria) — kluczowe badanie.
Ocena kąta przesączania (gonioskopia) — szczególnie u ras predysponowanych — najlepiej zrobić ją profilaktycznie w wieku ok. 1, 4 i 7 lat.
Badanie dna oka i nerwu wzrokowego — ocena stopnia uszkodzenia (często objaw zagłębienia tarczy nerwu wzrokowego tzw. cupping).
OCT – tomografia koherentna
Badania genetyczne
W jaskrze wtórnej dodatkowo: pełne badanie okulistyczne, USG gałki ocznej, badania krwi — by wykluczyć inne przyczyny.
Leczenie jaskry
Krople przeciwjaskrowe
- Zmniejszają produkcję cieczy lub poprawiają odpływ ( beta-blokery, inhibitory anhydrazy węglanowej, analogi prostaglandyn, agoniści receptora alfa2-adrenergicznego).
- Często stosowane do końca życia.
- Często zalecane jest leczenie również drugiego oka.
Laseroterapia
W naszej przychodni wykonujemy cyklofotokoagulację przeztwardówkową laserem diodowym FOX.
Zabieg zmniejsza produkcję cieczy i może obniżyć ciśnienie — to realna szansa, by uratować widzące oko. Czasem trzeba zabieg powtórzyć albo łączyć go z chirurgią.
Chirurgia
Jeśli leczenie zachowawcze i laseroterapia nie dają efektu — rozważa się operacje zakładające urządzenia drenażowe np. zastawka Ahmeda, Molteno, GlauDrain.
Chemiczna ablacja ciała rzęskowego
Metoda ta polega na zniszczeniu ciała rzęskowego, odpowiedzialnego za produkcję cieczy wodnistej.
W przypadku kotów metoda ta nie jest zalecana, ponieważ badania wykazały zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów wewnątrzgałkowych po iniekcji (np. gentamycyny). PubMed+1
Po takich zabiegach należy liczyć się z możliwą atrofią gałki, stanami zapalnymi i potrzebą dożywotniego stosowania leków — kropli przeciwzapalnych, nawilżających oraz pielęgnacji oka.
Usunięcie gałki ocznej (enukleacja)
Jeśli oko jest niewidzące i bolesne — usunięcie gałki może być najlepszym wyjściem. Zwierzę po zabiegu odzyskuje komfort, nie cierpi i nie potrzebuje dalszej terapii.
Zapobieganie i profilaktyka
Regularne, profilaktyczne badania okulistyczne u ras predysponowanych — w tym gonioskopia (najlepiej w wieku 1, 4 i 7 lat). Wykluczanie osobników z hodowli z ciężkimi zmianami w kącie przesączania. ecvo.eu+1
Badania genetyczne
Szybka reakcja na każdy niepokojący objaw oczu (zaczerwienienie, łzawienie, zmętnienie, mrużenie).
Monitorowanie drugiego oka, jeśli jedno oka zachorowało.
Edukacja właścicieli – dlaczego ma tak duże znaczenie?
Profilaktyka jaskry zaczyna się od świadomości opiekuna. Jeśli Twój pies lub kot należy do rasy predysponowanej, albo zauważysz u niego jakiekolwiek niepokojące zmiany w oczach, warto wiedzieć jak ważna jest szybka reakcja.
Jaskra to choroba, której nie da się całkowicie wyleczyć, ale odpowiednio wcześnie wykryta pozwala wydłużyć okres widzenia, a przede wszystkim zapobiec bólowi i dyskomfortowi. Dlatego tak istotne jest, aby właściciele rozumieli na czym ta choroba polega i jakie objawy powinny ich zaniepokoić.
Regularne czytanie sprawdzonych materiałów edukacyjnych pomaga w porę rozpoznać pierwsze sygnały choroby. Im więcej wiesz o zdrowiu oczu swojego pupila, tym większą masz szansę, by ochronić jego wzrok.
W przypadku jaskry liczy się każda godzina — a właściwa wiedza może realnie zdecydować o tym, czy zwierzę zachowa widzenie i komfort życia.
Podsumowanie
Jaskra to poważna choroba oczu — bolesna, niebezpieczna i często podstępna.
Dobrze przeprowadzona diagnostyka + szybka decyzja o leczeniu mogą uratować wzrok lub przynajmniej zapewnić komfort życia Twojemu pupilowi.
W naszej przychodni Oczko-vet oferujemy kompleksową opiekę okulistyczną, obejmującą:
- pełne badanie okulistyczne,
- pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,
- ocenę dna oka,
- diagnostykę kąta przesączania (gonioskopia),
- metody leczenia jaskry:
- farmakologiczne,
- laserowe (cyklofotokoagulacja),
- chirurgiczne,
- oraz zaawansowane implanty drenażowe, takie jak zastawki GlauDrain.
Naszym celem jest nie tylko ratowanie wzroku, ale przede wszystkim zapewnienie zwierzęciu komfortu i życia bez bólu, niezależnie od stadium choroby.
lek. wet. Anna Banaszek
