SCCED – niegojące się powierzchowne owrzodzenie rogówki u zwierząt
SCCED (Spontaneous Chronic Corneal Epithelial Defect) zwany również wrzodem boksera, to szczególny rodzaj przewlekłego, powierzchownego owrzodzenia rogówki oka, które w odróżnieniu od prostych uszkodzeń rogówki nie goi się prawidłowo i ma tendencję do utrzymywania się przez długi czas. Jest to choroba związana z mikroskopijną budową rogówki i jej zdolnością do regeneracji.
Istotą SCCED jest zaburzenie przylegania nabłonka rogówki do leżącego pod nim zrębu. W efekcie powierzchowna warstwa rogówki staje się niestabilna, odwarstwia się i nie potrafi się prawidłowo odbudować, co prowadzi do powstania przewlekłego, bolesnego ubytku.
SCCED jest schorzeniem stosunkowo częstym u psów – zwłaszcza ras brachycefalicznych – ale może występować również u królików i u kotów. Choć bywa frustrujące w leczeniu, przy właściwej diagnostyce i odpowiednio dobranej terapii w większości przypadków można uzyskać pełne wygojenie rogówki.
Objawy kliniczne – co widzi właściciel?
Do najczęstszych objawów należą:
- intensywne łzawienie i mrużenie oka,
- zaczerwienienie spojówki i nadtwardówki
- ból i światłowstręt,
- niewyraźna lub mleczna powierzchnia rogówki,
- brak poprawy mimo wcześniejszego leczenia.
W badaniu okulistycznym po zastosowaniu barwnika fluoresceiny widać charakterystyczne podbarwienie pod odklejonym nabłonkiem, co pomaga postawić diagnozę.
Leczenie – krok po kroku
Leczenie zachowawcze – co i po co?
Podstawą jest oczyszczenie luźnego nabłonka, ponieważ to jego nieprzytwierdzenie do podłoża jest kluczową przeszkodą w gojeniu.
„oczyszczenie kluczem do gojenia”
Luźny nabłonek można usunąć:
- wymazówką, np. jałową pałeczką bawełnianą,
- Algerbrushem (diamentowe opracowanie powierzchni).
Proces oczyszczenia powinien odbywać się w warunkach aseptycznych; Algerbrush jest bardziej inwazyjny i najlepiej wykonywać go pod narkozą w sali chirurgicznej po dezynfekcji worka spojówkowego.
Leczenie – krok po kroku
W terapii zachowawczej często stosuje się:
antybiotyki w kroplach – tylko osłonowo, aby zapobiec wtórnemu zakażeniu, gdyż bakterie mogą łatwo wniknąć w ubytek; antybiotyk sam w sobie nie przyspiesza gojenia.
sztuczne łzy bez konserwantów, które nawilżają rogówkę i poprawiają komfort – konserwanty mogą być toksyczne dla nabłonka i zaburzać gojenie.
ogólne leki przeciwbólowe i przeciwzapalne – tylko doustnie bądź w iniekcji, aby niwelować ból i towarzyszące zapalenie błony naczyniowej, ale nie należy stosować miejscowych sterydów czy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, ponieważ mogą opóźniać gojenie albo prowadzić do poważnych powikłań takich jak keratomalacja.
kołnierz ochronny – chroni oko przed tarciem łapą i kolejnymi urazami.
Założenie soczewki ochronnej – działa ona jak opatrunek, chroni powierzchnię rogówki przed tarciem powiek, stabilizuje film łzowy i może sprzyjać migracji nowego nabłonka.
Leczenie – krok po kroku
Leczenie zabiegowe – najbardziej skuteczna opcja!
Jeżeli leczenie zachowawcze i powtarzane oczyszczanie nabłonka nie prowadzą do szybkiego i stabilnego wygojenia ubytku, zalecane jest leczenie zabiegowe, które zwiększa skuteczność terapii i skraca czas gojenia.
Standardowo obejmuje ono:
- Opracowanie powierzchni rogówki Algerbrushem –mechaniczne usunięcie luźnego, nabłonka oraz opracowanie powierzchni rogówki w celu stworzenia podłoża sprzyjającego jego ponownemu, prawidłowemu przyleganiu.
- Keratotomię kratkową – wykonanie mikroskopijnych nacięć w powierzchownym zrębie rogówki, które ułatwiają zakotwiczenie nowo pojawiającego się nabłonka poprzez wzmocnienie połączeń nabłonkowo–zrębowych.
- Założenie soczewki kolagenowej – pełni ona funkcję biologicznego opatrunku, stabilizuje powierzchnię rogówki, chroni ją przed tarciem powiek i wspiera proces migracji nabłonka.
- Czasowy opatrunek z trzeciej powieki (flap) – zapewnia dodatkową ochronę mechaniczną, zmniejsza ruchomość powiek nad uszkodzoną rogówką oraz poprawia warunki gojenia.
Leczenie chirurgiczne pozwala na najbardziej przewidywalne i najszybsze wygojenie SCCED, jednocześnie redukując ból, czas leczenia oraz ryzyko powikłań, takich jak keratomalacja, nadmierne bliznowacenie, utrata przejrzystości rogówki czy przewlekłe zapalenie błony naczyniowej.
Dlaczego leczenie czasem bywa trudne i frustrujące?
Leczenie SCCED bywa długotrwałe i nie zawsze przynosi natychmiastowe efekty, co może być frustrujące zarówno dla właścicieli, jak i lekarzy. Wynika to z kilku nakładających się czynników:
1. Specyfika samego schorzenia
Podstawowy problem w SCCED nie polega na infekcji, lecz na zaburzonej adhezji nabłonka do zrębu oraz nieprawidłowej strukturze błony podstawnej i kompleksu połączeń nabłonkowo–zrębowych. Dopóki to podłoże nie zostanie odpowiednio przygotowane (mechanicznie lub chirurgicznie), nowy nabłonek ma tendencję do ponownego odwarstwiania się, co wydłuża proces gojenia i często wymaga powtarzania czyszczenia.
2. Predyspozycje rasowe – szczególnie u ras brachycefalicznych
U ras brachycefalicznych (np. buldogi, mopsy, pekińczyki, shih tzu) gojenie SCCED bywa trudniejsze z uwagi na:
- anatomiczną budowę czaszki i gałki ocznej – oczy są bardziej narażone na wysychanie, mikrourazy i tarcie powiek,
- często gorszą jakość filmu łzowego,
- słabsze unerwienie rogówki (hipoestezja rogówki) – upośledzone czucie rogówkowe może zaburzać odruchy ochronne i procesy regeneracyjne, co sprzyja przewlekłości zmian.
- Badania wykazały, że u wielu bokserów predyspozycja do SCCED jest związana z mutacją w genie NOG, która zaburza prawidłowe funkcjonowanie nabłonka rogówki i jego zdolność do stabilnego przylegania.
3. Choroby ogólnoustrojowe spowalniające gojenie
Współistniejące choroby metaboliczne i endokrynne mogą znacząco wydłużać czas regeneracji rogówki, m.in.:
- niedoczynność tarczycy,
- cukrzyca,
- choroba Cushinga.
Zaburzają one mikrokrążenie, metabolizm tkanek i zdolność do naprawy uszkodzeń, co sprawia, że nawet prawidłowo leczony SCCED goi się wolniej.
4. Choroby powierzchni oka
Dodatkowe problemy okulistyczne mogą podtrzymywać uszkodzenie rogówki lub utrudniać jej regenerację, takie jak:
- rzęsy dwurzędowe
- rzęsy ektopowe,
- wady ułożenia powiek
- KCS (zespół suchego oka).
- wapniowe zwyrodnienia rogówki
Bez ich równoczesnego rozpoznania i leczenia SCCED może nawracać lub goić się bardzo powoli.
5. Wiek pacjenta
SCCED częściej dotyczy psów w średnim i starszym wieku, u których naturalna zdolność regeneracji nabłonka rogówki jest słabsza, a procesy gojenia wolniejsze. Starsze zwierzęta częściej mają również choroby współistniejące, które dodatkowo komplikują terapię.
Możliwe powikłania nieleczonego lub przewlekle utrzymującego się SCCED
Brak skutecznego leczenia albo zbyt długie utrzymywanie się ubytku nabłonka rogówki może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych dla oka, w tym do:
- keratomalacji (rozmiękania rogówki) – enzymatycznego rozpadu jej struktury, który stanowi stan nagły w okulistyce,
- infekcji bakteryjnej i pogłębiania się ubytku rogówki z ryzykiem jej perforacji,
- przewlekłego zapalenia błony naczyniowej (uveitis), często wtórnego do bólu i utrzymującego się uszkodzenia powierzchni oka,
- pigmentacji rogówki, która może trwale pogarszać przejrzystość i widzenie,
- wtórnego KCS (zespołu suchego oka) wynikającego z przewlekłego stanu zapalnego powierzchni oka i zaburzeń filmu łzowego,
- znacznego pogorszenia widzenia, a w skrajnych przypadkach – utraty wzroku,
- w najcięższych, niekontrolowanych przypadkach – utraty gałki ocznej.
Dlatego w przypadku SCCED tak istotne jest jak najszybsze wdrożenie skutecznej terapii, aby skrócić czas gojenia, zmniejszyć cierpienie zwierzęcia i zminimalizować ryzyko tych powikłań.
Podsumowanie
SCCED jest schorzeniem, w którym problemem jest zaburzona adhezja nabłonka rogówki do podłoża. Oznacza to, że samo „zakraplanie” oka zwykle nie wystarcza – kluczowe jest odpowiednie przygotowanie powierzchni rogówki, a w wielu przypadkach także leczenie zabiegowe. Im szybciej zostanie wdrożone właściwe postępowanie, tym krótszy czas gojenia, mniejsze cierpienie zwierzęcia i niższe ryzyko groźnych powikłań, takich jak keratomalacja, bliznowacenie rogówki czy wtórne zapalenie błony naczyniowej. Równolegle niezwykle ważne jest rozpoznanie i leczenie chorób współistniejących – zarówno ogólnoustrojowych, jak i dotyczących powierzchni oka – które mogą znacząco opóźniać regenerację rogówki.
W naszej przychodni zajmujemy się kompleksową diagnostyką i leczeniem SCCED. Oferujemy zarówno leczenie zachowawcze (w tym profesjonalne oczyszczanie nabłonka, dobór odpowiednich kropli i soczewek ochronnych), jak i zabiegi chirurgiczne u pacjentów, u których jest to wskazane. Zapewniamy również przewlekłą opiekę okulistyczną, kontrolę procesu gojenia oraz leczenie chorób towarzyszących, aby maksymalnie zwiększyć szanse na trwałe i bezpieczne wygojenie rogówki.
lek. wet. Anna Banaszek
